نويسندگان اين واقعه را پس از عزل فضل از حكومت خراسان دانسته‌اند « 1 » . امّا روايت ابن اثير كه آورده وقتى در 173 خيزران مادر هارون درگذشت ، هارون خاتم را از جعفر گرفته به فضل ربيع داد « 2 » ، برمىآيد كه وى پيش از حكومت خراسان ، و در اوايل وزارت يحيى رياست ديوان خاتم داشته است . اما عجيب مىنمايد كه با آن قدرت و سطوت برمكيان در اولين سالهاى وزارت ايشان ، هارون خاتم را به فضل ربيع داده باشد . از ديگر مشاغل جعفر بايد از رياست كل بريد و رياست دار الضرب‌ها « 3 » ياد كرد « 4 » . گويا جعفر در اواخر ايّام خاندان برامكه ، سپهسالار يا صاحب الجيش نيز بوده است « 5 » . چنان كه اتليدى « 6 » نيز جعفر را وزير و هم سپهسالار خوانده است . جعفر از ميان فرزندان هارون ، با عبد الله المأمون دل داشت و از سوى هارون به تربيت و آموزش او گمارده شده بود . گرچه پسر خود او يحيى بن جعفر برادر رضاعى امين به شمار مىرفت « 7 » . گفته‌اند مأمون نخست زير نظارت و تربيت محمد بن خالد عموى جعفر قرار داشت و مدتى بعد خليفه ، جعفر را بدين شغل برگماشت « 8 » . ابن اثير آورده كه در سال 182 ق پس از آنكه مأمون را وليعهد دوم پس از امين گردانيد ، او را به جعفر سپرد « 9 » . يك روايت طبرى حاكى از آن است كه هارون به درخواست جعفر كه بر خليفه نفوذ فراوان داشت ، مأمون را وليعهد گردانيد « 10 » . در واقع نيز جعفر چنان بر دربار و حكومت سيطره داشت كه فرمانش بطور مطلق همه جا نافذ بود و كسى ياراى مخالفت با او نداشت « 11 » . دربارهء علاقهء هارون به جعفر و نفوذ بىمانند او بر خليفه و دربار خلافت ، مورخان و نويسندگان و اديبان سخن بسيار گفته‌اند . در پى آن داستان كه خليفه امور دار الخلافه را

--> ( 1 ) . نك بالاتر : فضل بن يحيى . ( 2 ) . الكامل ، 6 / 119 . ( 3 ) . نك بخش سكه‌ها در همين نوشتار . ( 4 ) . جهشيارى ، 26 ؛ قس : طبرى ، 8 / 293 . ( 5 ) . تاريخ آل برمك ، ص 41 . ( 6 ) . اكرام الناس ، ص 88 . ( 7 ) . مقريزى ، المقفّى ، 4 / 252 ؛ ابن عبد ربه ، 5 / 65 . ( 8 ) . ابن خلكان ، 4 / 28 ؛ قريب ، مقدمه ، ق - قا . ( 9 ) . ابن اثير ، الكامل ، 6 / 161 . ( 10 ) . طبرى ، 8 / 269 ؛ قس : ابن اثير ، الكامل ، 6 / 233 و داستان كشمكش امين و مأمون . ( 11 ) . ابن ابى الحديد ، 5 / 274 .